Saturday, October 12, 2013

Geobotanik

Die Geobotanik ist eine Zentralwissenschaft der Biogeographie, der VegetationskundePflanzenökologieStandortskunde und Vegetationsgeschichte. Erfasst, beschrieben und erklärt wird das Vorkommen und die räumlichen und zeitlichen Verbreitung der Pflanzen und ihrer Vergesellschaftungen. Die Geobotanik erforscht als Teilgebiet der Botanik das Einwirken des Raumes auf die Pflanzen und ihre Vergesellschaftungen (Erkenntnisobjekt: Pflanze), während die Phytogeographieals Teilgebiet der Biogeographie den Einfluss der Pflanzen auf den Raum untersucht (Erkenntnisobjekt: Raum).
Die kausale Geobotanik sucht nach Ursachen und Mustern, die für die Verteilung der Pflanzen und Pflanzengesellschaften entscheidend sind. Dazu gehören sowohlklimatische und edaphische, als auch biozönotischeanthropogene und historische Faktoren.
Die deskriptive Geobotanik kennt Chorologie und Pflanzensoziologie als beschreibende Mittel und lässt sich diesbezüglich in Florenkunde und Vegetationskundeunterscheiden.










Stammwuchsanomalien (Säbelwuchs) an einer Hangrutschung

Viele Pflanzen sind an das Vorkommen bestimmter Mineralien im Boden gebunden (z. B. Kalkpflanzen), brauchen eine bestimmte Wassermenge im Jahresverlauf und haben Toleranzschwellen für Mindest- und Höchsttemperatur. Aus der Verbreitung von Pflanzenarten bzw. Pflanzengesellschaften lassen sich zusammenhängende Gebiete mit gleichförmigen Lebensbedingungen definieren.
Durch Wurzelausbildung, Stammkrümmung und -neigung können Pflanzen auch wichtige Indikatoren für Bodenbewegungen sein. Die Wuchsform der Pflanze ist im oberirdischen Bereich im Wesentlichen von den Lichtverhältnissen und den mechanischen Beanspruchungen abhängig. Aus der Stammwuchsform können deshalb wichtige Erkenntnisse für die Beurteilung von Hangbewegungen gewonnen werden. Durch oberflächennahe Kriechbewegungen des Hangschuttes entstehen Wuchsanomalien. Diese können beispielsweise in einer gekrümmten Form (Säbelwuchs) des Stammes auftreten (Bild).[1]
Die klassische Einteilung der Erde in Klimazonen (z. B. tropisch, subtropisch, boreal) nach Flohn berücksichtigt auch geobotanische Aspekte.
Jede Art, aber auch jede ranghöhere und rangniedere GattungFamilie und Unterart und so fort hat einen Lebensraum (Areal), der sich im Lauf ihrer Entwicklung und unter dem Einfluss des Menschen ändern kann.
Pflanzenökologie untersucht die Beziehungen zwischen Pflanze und Umwelt. Dabei bezieht sich die Autökologie auf das Individuum, die Synökologie auf den Pflanzenbestand bzw. die Pflanzengesellschaft. Faktoren, die auf Wachstum und Entwicklung von Pflanzen (und anderen Lebewesen) Einfluss haben, sind:
sowie die als KonkurrentenKonsumenten oder Destruenten auftretenden Organismen einschließlich des Menschen.
Die genetische Phytogeographie untersucht das geographische Entstehen der Verteilung der Pflanzen auf der Erde. Untersucht wird unter anderem die Bindung an KlimazonenMeeresnäheHöhenstufen und einzelne Kontinente.
Phytogeographische Zonen (Pflanzenareale):
Teilweise besteht Übereinstimmung mit der Arealkunde.

Siehe auch[Bearbeiten]

Literatur[Bearbeiten]

Einzelnachweise[Bearbeiten]

  1. Hochspringen
     Reuter F., Klengel J., Pasek J.: Ingenieurgeologie, VEB Deutscher Verlag für Grundstoffindustrie, Leipzig, 1978, S. 191

Weblinks[Bearbeiten]


გეობოტანიკა

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გეობოტანიკა (ბერძნ. gē — მიწა და ბოტანიკა) — ბიოლოგიის განხრა, მცენარეების თანასაზოგადოებების (ფიტოცენოზების) ერთობლიობის ან დედამიწისმცენარეული საფრის შესახებ. თავისი შინაარსით გეობოტანიკა იმყოფება ბოტანიკისფიზიკური გეოგრაფიისა და ეკოლოგიის მეცნიერებების მიჯნაზე. ტერმინი შემოიღო გერმანელმა ბოტანიკოს-გეოგრაფმა ავგუსტ გრიზებახმა 1866 წელს.

საგანი და ისტორია[რედაქტირება]

ზოგ ბოტანიკოსს (ვლადიმერ სუკაჩოვივასილი ალიოხინიალექსანდრე შენიკოვი) ეს ტერმინი ფიტოცენოლოგიის სინონიმად მიაჩნია, ზოგის (ვიქტორ სოჩავა) აზრით კი მთელ ბოტანიკურ გეოგრაფიას მოიცავს. გეობოტანიკის განვითარების ადრეულ ეტაპზე დიდი ყურადღება ეთმობოდა ფიტოცენოზების სახეობრივ შემადგენლობას, მათ დამოკიდებულებას გარემოსთან. პოლონელმა ბოტანიკოსმა ი. პაჩოსკიმ 1891 წელს ამ მეცნიერებას ფლოროლოგია უწოდა, მოგვიანებით კი ფიტოსოციოლოგია. XIX-XX სს. მიჯნაზე გეობოტანიკა დამოუკიდებელ მეცნიერებად ჩამოყალიბდა და ორ დარგად - ზოგად დასპეციალურ გეობოტანიკად გაიყო:
ზოგადი გეობოტანიკის — ძირითადი ამოცანაა შეისწავლოს ფიტოცენოზის აგებულების კანონზომიერებები - მათი სახეობრივი შემადგენლობა, სახეობათა შორის რაოდენობრივი დამოკიდებულება ვერტიკალურ (იარუსიანობა) და ჰორიზონტალური (მოზაიკურობა) განლაგებაში, მცენარეთა ეკოლოგიურად მსგავსი და შედარებით განსხვავებული ჯგუფების (სინუზიების) არსებობა, სხვადასხვა სახეობის ინდივიდთა ურთიერთდამოკიდებულება და სახეობრივი პოპულაციების ასაკობრივი შემადგენლობა; გარდა ამისა, იგი შეისწავლის დამოკიდებულებას ფიტოცენოზების აგებულებასა და გარემოს შორის. ფიტოცენოზების პერიოდულ (მათ შორის სეზონურ) და პრაქტიკულ შეუქცევად ცვლილებებს დროში; მიზნად ისახავს ფიტოცენოზების კლასიფიკაციის პრინციპთა დამუშავებას.
სპეციალური გეობოტანიკის — მიზანია მცენარეული საფრის გარკვეული მონაკვეთების შესწავლა, მათზე არსებული ფიტოცენოზების და მათი გეოგრაფიული განლაგების გამოვლენა. ამასთად დაკავშირებით დამუშავდა ფიტოცენოზების პირველად (ადგილობრივი) კლასიფიკაციები. ობიექტის სპეციფიკურობამ და კვლევის საგანგებო მეთოდების გამოყენების აუცილებლობამ განაპირობა მეტყევეობის, მდელოთმცოდნეობის, ჭაობთმცოდნეობის და სხვ. გამოყოფა ცალკე დისციპლინებად.

გეობოტანიკის განვითარება[რედაქტირება]

გეობოტანიკის განვითარების პირველ ეტაპზე (XVIII საუკუნის ბოლოდან XIX საუკუნის დასასრულამდე) შემუშავდა ფიტოცენოზის, როგორც განსაკუთრებული ობიექტის ცნება, დაგროვდა პირველი ცნობები და ფაქტები მისი აგებულების, გარემოსთან დამოკიდებულების და მრავალფეროვნების შესახებ. მეორე ეტაპზე (XIX-XX სს. მიჯნა) დამუშავდა ფიტოცენოზების აღწერის მეთოდები და მათი კლასიფიკაციის საფუძვლები.
ამავე პერიოდში მცენარეული საფრის ძირითად საკლასიფიკაციო ერთეულად გამოიყო ასოციაცია; დაზუსტდა ფიტოცენოზის განმსაზღვრელი ნიშნები, დამუშავდა მათი შესწავლის მეთოდები და პირველად იქნა გამოყენებული სტატისტიკური მეთოდი. ამავე ეტაპზე შეიქმნა და განვითარდა რუსული, ფრანგულ-შვეიცარიული, ინგლისურ-ამერიკული, სკანდინავიური გეობატანიკური სკოლები, რომლებიც, დღესაც არსებობენ.
გეობოტანიკის განვითარების მესამე ეტაპი დაიწყო XX საუკუნის 30-იან წწ., როცა მცენარეთა ნებისმიერი თავმოყრისაგან ფიტოცენოზის განსხვავების კრიტერიუმად მიჩნეულ იქნა მის შემადგენელ სახეობათა ურთიერთმოქმედება.
შემუშავდა მცენარეთა ურთიერთგავლენის ფორმების პირველი კლასიფიკაცია (ვლადიმერ სუკაჩოვი1956).
ტიხონ რაბოტნოვი მცენარეულ ცენოზს განიხილავდა რთულ სისტემად, რომელიც პლანეტარული მასშტაბის ფუნქციას ასრულებს. ერთსახეობრივ პოპულაციებთან შედარებით იგი მზის ენერგიის უფრო სრულყოფილ აკუმულაციას ახდენს და უზრუნველყოფს დედამიწაზე ნივთიერებაში ბრუნვაში მინერალური კვების ელემენტების მრავალჯერად გამოყენებას. ამასთან დაკავშირებით საჭირო გახდა როგორც მცენარეების ურთიერთდამოკიდებულების, ისე მათი და ფიტოცენოზში დასახლებული ცხოველებისა და მიკროორგანიზმების ურთიერთდამოკიდებულების შესწავლა.
გეობოტანიკის განვითარების თანამედროვე ეტაპზე ფართოდ გავრცელდა მოძღვრება მცენარეული საფრის უწყვეტობის (კონტინუუმის) შესახებ. ხდება ვრცელი ტერიტორიების გეობოტანიკური კარტოგრაფირება.

გეობოტანიკის კავშირი სხვა მეცნიერებებთან[რედაქტირება]

გეობოტანიკა მჭიდროდ არის დაკავშირებული ბევრ ბოტანიკურ დისციპლინასთან (მორფოლოგია, სისტემატიკა, ეკოლოგია და მცენარეთა გეოგრაფია), დედამიწის შემსწავლელ მეცნიერებებთან (ფიზიკური გეოგრაფიამეტეოროლოგიაჰიდროლოგიაკლიმატოლოგია და ნიადაგთმცოდნეობა); აგრონომიულ დისციპლინებთან (მდელოთმცოდნეობა, მეტყევეობა და სხვ).
მცენარეული საფრის ისტორიის საკითხები აახლოვებს მას ისტორიულ გეოლოგიასთანისტორიულ გეოგრაფიასთან, მცენარეთა ფილოგენიასა და პალეობოტანიკასთან.

ლიტერატურა[რედაქტირება]

  • ქსე, ტ. 3, გვ. 59-60, თბ., 1978;
  • Пачоский И. К., Основы фитосоциологии, Херсон, 1921;
  • Сукачев В. Н., Растительные сообщества, 4 изд., Л. — М., 1928;
  • Раменский Л. Г., Введение в комплексное почвенно-геоботаническое исследование земель, М., 1938;
  • Морозов Г. Ф., Учение о лесе, 7 изд., М. — Л., 1949;
  • Быков Б. А., Геоботаника, 2 изд., А.-А., 1957;
  • Полевая геоботаника, т. 1—3, М. — Л., 1959—64;
  • Ярошенко П. Д., Геоботаника, М. — Л., 1961;
  • Основы лесной биогеоценологии, М., 1964;
  • Шенников А. П., Введение в геоботанику, Л., 1964;
  • Работнов Т. А. История геоботаники. — М.: Аргус, 1995;
  • Gams Н., Prinzipienfragen der Vegetationsforschung, Z., 1918;
  • Du Rietz G. E., Vegetationsforschung auf soziationsanalytischer Grundlage, в кн.: Handbuch der biologischen Arbeitsmethoden, Abt. II, Bd 5. Н. 2, B. — W., 1930;
  • Rübel E., Pflanzengesellschaften der Erde, Bern, 1930;
  • Scamoni A., Einführung in die praktische Vegetationskunde, 2 Aufl., Jena, 1963;
  • BraunB lanque t J., Pflanzensoziologie, 3 Aufl., W. — N. Y., 1964.